Số lượt truy cập

vvvvvvv
vtoday.gifHôm nay12
vyesterday.gifHôm qua41
vweek.gifTuần này290
vmonth.gifTháng này861
vall.gifTất cả66810

Bảo tồn - Đa dạng sinh học

Bảo tồn và phát triển chó Phú Quốc gắn với du lịch sinh thái ở đảo Phú Quốc

Chó Phú quốc có trên đảo Phú Quốc từ hàng trăm năm nay, nhiều người cao tuổi ở đây nói rằng khi họ đến hoặc lớn lên đã thấy chó Phú quốc hiện diện từ trước. Nhưng chúng từ đâu mà có? Và sẽ còn tồn tại bao lâu nữa?

Qua nghiên cứu điều tra trực tiếp trên chó, hoàn cảnh sinh sống của chúng tại Phú Quốc và mối liên hệ cư dân địa phương cũng như các tài liệu hiếm hoi, chúng tôi đúc kết thành mấy ý kiến sau. Có nhiều giả thuyết về nguồn gốc nhưng thuyết dễ chấp nhận nhất là chó Phú Quốc sống hoang dã trong rừng khi con người đến cư ngụ và kiếm sống thì họ thuần dưỡng thành chó nhà. Nhờ điều kiện địa lý môi trường của Phú Quốc là những nơi biệt lập nên tránh được sự xâm nhập của những giống chó khác vì thế chó đã giữ được những đặc tính riêng của mình. Tuy vậy nguồn gốc chó Phú Quốc xuất phát từ đâu vẫn không quan trọng bằng sự tồn tại của chúng ở hòn đảo này và làm sao giữ gìn chúng.

1/ Sự tồn tại và môi trường sống của chó trước đây

Phú Quốc là một hải đảo có khoảng cách không xa lắm đốu với đất liền, địa hình chung của đảo là đất dốc với núi không cao lắm có rừng, suối, sông nước ngọt, bờ biển với nhiều cá và hải sản khác. Dân trên đảo sống với hai nghề chính là chế biến nước mắm và khai thác đất rừng để làm vườn, rẫy, chủ yếu là trồng tiêu. Từ lâu hầu hết chó sống ở nông thôn cùng với người nông dân, chó thích đi vườn, rẫy hoặc đi rừng săn thú với chủ. Đó là nơi ở và sinh hoạt truyền thống của chó Phú Quốc mà cũng chính điều kiện địa lý này đã hình thành nên đặc tính độc đáo của chó Phú Quốc, hàng trăm năm nay chúng đã duy trì và ổn định nòi giống bằng cách này. Tuy vậy hiện giờ có những mối đe doạ đến sự tồn tại của chúng. Những mối đe doạ đó là gì?

 

2/ Những mối đe doạ

Hiện nay chó Phú Quốc đang được rất nhiều người quan tâm, không chỉ những cư dân Phú Quốc mà cả những người từ phương khác đến. Điều này cho ta thấy chó Phú Quốc phải có giá trị riêng của chúng, cũng chính vì giá trị đó mà chúng có nguy cơ biến mất. Nhất là gần đây các phương tiện thông tin liên lạc và các phương tiện giao thông phát triển nhanh, nên càng có nhiều người biết đến giống chó này, đồng thời đến Phú Quốc và tiếp cận với chúng cũng dễ hơn. Qua nghiên cứu trên nhiều lãnh vực tại Phú Quốc cũng như những vùng liên quan chúng tôi thấy có mấy đe doạ sau:

 

Bán chó con: Đây là nguy cơ thường xuyên và nghiêm trọng nhất đối với sự tồn tại của chúng. Gần đây đã có nhiều ngưởi môi giới để giới thiệu bán chó con, hoặc mua chó của nông dân để bán lại, thậm chí tập trung chó sẵn khi nào có người cần là cung cấp ngay. Đây là mối đe doạ đáng ngại nhất, là nguy cơ mất mát nghiêm trọng nhất mà đôi khi ta không thấy rõ hoặc không thấy trực tiếp vì chó vẫn còn ỏ Phú Quốc, nhưng đàn chó còn lại chỉ là chó xấu xí vì những chó tốt đã bán đi, đặc biệt là chó có xoáy. Những thế hệ sau này sẽ mất dần những chó tốt cho đến một lúc nào đó chó ở Phú Quốc không còn là chó Phú Quốc nữa. Trong điều kiện hiện nay số chuyến tàu và hàng không tăng lên, số những tổ chức cá nhân thu gom chó, săn lùng chó con cũng tăng lên, vì thế nguy cơ này chắc chắn đang lúc đến hồi báo động.

 

Dịch bệnh: Bệnh chó là rất phức tạp và đa dạng, nhiều bệnh khi mắc phải mà không được trị thì dẫn đến cái chết. Bệnh chó có rất nhiều nguyên nhân, đặc biệt nguyên nhân do virus thì rất khó trị, một số bệnh khi mắc phải thì con vật thường chết cho dù điều trị thật tích cực. Ngoài ra bệnh do ký sinh trùng thì rất phổ biến, nếu chăm sóc thú y không đúng cách thì nhóm bệnh này xảy ra nhiều nhất và không điều trị chó cũng dễ chết hoặc sống còi cọc… Vì vậy khi dịch bệnh không được kiểm soát thì nó sẽ góp phần với việc bán chó con thành một nguy cơ hết sức nghiêm trọng.

 

Ăn thịt: Quán thịt chó ở đây có khá nhiều, mỗi ngày số chó bị giết thịt là đáng kể. Chó bị giết thịt thường là chó trưởng thành, các chó này được đưa đến đây từ hai nguồn chính, một là chó bị trộm đem bán, hai là do chủ bán vì những chó có tật xấu như chó cắn gà, vịt nuôi trong nhà, ăn trứng gà, vịt trong ổm đào gốc tiêu, cắn người vô cớ.

 

Sự xâm nhập của giống khác: Các giống chó khác được người nuôi nhập vào Phú Quốc sẽ có nguy cơ lai tạp với giống chó tại chỗ, đây là mối nguy cơ tiềm ẩn lâu dài. Một khi ta không kiểm soát được nguy cơ này cộng với việc bán chó Phú Quốc con thỉ đến một lúc nào đó ở Phú Quốc chỉ còn chó lai.

 

Mất khác: Đó là do thiên tai, tai nạn giao thông, thú hoang hay rắn độc giết… không đáng kể. Ngoài ra thiến chó đực là một thói quen của một số người nuôi chó, dù mất mát này không lớn lắm nhưng cũng cần được chú ý.

 

3/ Như vậy ta phải bảo tồn chó Phú Quốc bằng cách nào

 

Kiểm soát sự bán chó con: Việc này cần sự tham gia hoặc can thiệp của nhà nước bằng một chương trình hay dự án mà người nông dân có thể chấp nhận và hợp tác phát triển. Việc bán chó con phải có phép của cơ quan bảo tồn, chỉ xuất bán khi đã có giấy chứng nhận, trên cơ sở đàn chó địa phương còn đủ số lượng để duy trì và phát triển. Điều kiện này giúp tạo thương hiệu chó PQ, nâng giá chó cao hơn.

 

Duy trì điều kiện sống truyền thống của chó là chó nên được nuôi trong từng gia đình nông thôn, mỗi gia đình nuôi một ít chó, để chó luôn giữ được đặc tính truyền thống của chúng. Đồng thời phải tổ chức cho chó được đi săn có kiểm soát thì mới có thể giữ được đặc tính quan trọng nhất của chó Phú Quốc. Đối tượng đi săn nên là những động vật phá hoại mùa màng như chuột, sóc hoặc động vật được nuôi thả vào rừng như thỏ, trăn, heo rừng lai…

 

Bảo vệ chó nuôi bằng biện pháp thú y một cách khoa học để chó được khoẻ mạnh và phát triển tốt, yếu tố này giúp tăng đàn nhanh. Đến lúc nào đó ta có thể thu hoạch và bán chó con theo kế hoạch.

 

Xây dựng vùng giống trong dân để chọn lọc và nhân giống.

 

Kiểm soát và giới hạn sao cho các quán thịt chó chỉ giết thịt những con cần loại bỏ.

Cần có trạm kiểm soát chó Phú Quốc xuất ra và chó khác nhập cư và không cho lai bừa bãi. Nên triệt sản tất cả những chó nhập cư khác.

 

4/ Nhân giống và phát triển cần có những trung tâm nhân giống và phát triển bằng biện pháp chọn lọc và nhân giống khoa học. Công việc này có thể giao cho một công ty, cá nhân hay cơ quan nhà nước có đủ tiềm năng để hoạt động. Trước mắt chưa thể có lời mà cần đặc biệt chú ý tính khoa học của việc nuôi dưỡng  chăm sóc và kỹ thuật thú y. Đặc biệt tránh trường hợp lập trại chó để thu mua rồi bán kiếm lời.

 

5/ Liên kết du lịch

 

Khu du lịch nên có chó Phú Quốc, chó này nên được huấn luyện và gần gũi với du khách, có khả năng trình diễn một số động tác sinh động làm du khách thích thú.

Tổ chức thường xuyên những show trình diễn chó PQ.

Nên có tour du lịch săn thú trong rừng. việc săn thú phải có hướng dẫn viên thợ săn, đối tượng để săn phải là những thú có quần thể khá để không bị tuyệt chủng, hoặc ta phải quy hoạch từng khu vực để tăng đàn thú sau đó mới cho săn, có thể nuôi một số con như heo nhà cho lai với heo rừng sau đó thả vào rừng sẽ tạo con lai đẻ sai hơn. Hoặc nuôi trăn, sản xuất trăn con, thỏ con thả vào khu vực rừng săn du lịch.

Bán chó giống trong vòng kiểm soát, gắn với thương hiệu và bảo hiểm thú y.

Nói tóm lại hiện ta có một giống chó quý hiếm đang có nguy cơ thất thoát trong điều kiện xã hội phát triển thì tại sao ta không nghĩ đến việc bảo tồn chúng, trong khi còn chưa quá trễ. Mà việc bảo tồn một loài động vật trên một hòn đảo như Phú Quốc lại có nhiều điều kiện thuận lợi để ta thực hiện, đồng thời việc này lại có thể phục vụ cho lợi ích kinh tế người dân trong vùng và chính sách phát triển du lịch của đảo.

Tiêu chuẩn chó Phú Quốc

 

Ban biên soạn tiêu chuẩn chó Phú Quốc bao gồm:

-         Tiến sĩ Lê Văn Thọ, đại học Nông Lâm.

-         Thạc sĩ Nguyễn Văn Biện, đại học Cần Thơ

-         Kỹ sư Vương Văn Sự, công ty Vương Sơn

-         Kỹ sư Nguyễn Thành nhân, diễn đàn www.Vietpet.com

 

Tập họp ý kiến các nhà khoa học, nhà nhân giống chó và các thành phần liên quan, chúng tôi đã xây dựng bản tiêu chuẩn chó Phú Quốc. bản tiêu chuẩn này nhằm định hướng công tác bảo tồn phát triển chó Phú Quốc hiện hữu, định hướng chó Phú Quốc vào các ứng dụng thực tế, phục vụ lợi ích xã hội. Trên cơ sở bảng tiêu chuẩn này chúng tôi sẽ từng bước hoàn thiện các chi tiết bổ sung trong định hướng phát triển.

 

I.                    Nguồn gốc: Chó xuất xứ từ đảo Phú Quốc, Kiên Giang

II.                Ngoại hình:

1.      Đầu: Chó Phú Quốc có đầu nhỏ, vùng tiếp giáp giữa xương mũi và xương trán hơi cong nhẹ, xương đầu thuộc nhóm đầu dài, chỉ số mặt, sọ:76,6

2.      Mặt: Gọn, phù hợp với thân hình thon.

3.      Mõm: Mõm dài vừa phải và có mép màu đen.

4.      Tai: Tai đứng hướng về phía trước, có chiều dài trung bình 8 cm

5.      Mắt: Màu vàng, đen và các sắc độ trung gian giữa vàng và đen

6.      Thân: Thân chó trắng, ngực nở sâu, bụng thon.

-         Độ dài thân chó đực từ 51 cm đến 55 cm.

-         Độ dài thân chó cái từ 48 cm đến 52 cm

7.      Bốn chân: Chân khoẻ, thẳng, rắn chắc

8.      Bàn chân: Bàn chân chụm, nhô cao, có màng da nối giữa các ngón với nhau có khi kéo dài gần đến đầu ngón (giống màng chân vịt).

9.      Chiều cao:

-         Chó đực từ 48 cm đến 53 cm

-         Chó cái từ 45 cm đến 50 cm

10. Đuôi: Đuôi cong, hướng lên trên, không chạm thân.

11. Bộ lông:

-         Lông thẳng, ôm sát thân, có 2 lớp gồm lông mịn và lông thô, độ dài lông ở gáy từ 1 cm đến 2 cm..

-         Có xoáy lưng với nhiều kiểu hình khác nhau, xoáy đối xứng theo sống lưng (còn gọi là lông mọc ngược ở giữa lưng) dài 2/3 theo tỷ lệ dài thân.

12. Màu lông: Bao gồm nhóm vàng, đen, vện (vằn)

13.  Trọng lượng:

-         Chó đực: từ 14 kg đến 18 kg.

-         Chó cái: từ 12kg đến 16 kg.

III.               Tính khí: Thân thiện và trung thành với chủ, dũng cảm, dễ huấn luyện. Khứu giác nhạy bén, thích săn mồi và leo trèo, không sợ độ cao.

IV.              Chức năng: Canh gác và đi săn

V.                Sinh sản: Con cái thuần thục sinh dục vào 8 tháng tuổi. Trung bình đẻ 5 con mỗi lứa. Kỹ năng nuôi con tốt. Chó có khuynh hướng thích đào hang để đẻ con.

VI.              Tuổi thọ: Bình quân 14- 16 năm

VII.           Nhóm chó: Chó săn, phâm nhóm chó nguyên thuỷ.

VIII.         Sức khoẻ: tốt, dẻo dai.

IX.              Điều kiện sống: Đơn giản, cần tạo điều kiện cho chúng vận động.

X.                Luyện tập: Cần vận động như dẫn bộ, chạy

 

ThS Nguyễn Văn Biện- Đại Học Cần Thơ